Nhật Bản được coi là quốc gia duy nhất yêu cầu các cặp vợ chồng phải có cùng một họ. Theo Bộ luật Dân sự Nhật Bản, các cặp vợ chồng phải chọn họ của chồng hoặc của vợ. Một cuộc khảo sát của Văn phòng Nội các năm 2024 cho thấy khoảng 94% người vợ đổi sang họ chồng, tỉ lệ chồng đổi sang họ vợ chiếm phần rất nhỏ.
Từ nhiều năm qua, quy định này trở thành đề tài tranh luận xã hội chưa có hồi kết. Trong bối cảnh đó, Hiệp hội Asuniwa, một tổ chức phi lợi nhuận, đã ủng hộ việc các cặp vợ chồng có thể lựa chọn sử dụng họ riêng, đã phát động chiến dịch gọi là “Chiến dịch Hôn nhân cùng họ”.
Như tên gọi, đây là chiến dịch khuyến khích mọi người kết hôn với người đã cùng họ. Sau khi kết hôn, hai vợ chồng không cần đổi tên sang họ của nửa kia. Hiệp hội Asuniwa đề cao xây dựng một xã hội không phân biệt giới tính, tuy không giải quyết tận gốc vấn đề nhưng phần nào giải quyết được những bất tiện khi phải đổi tên sau khi kết hôn như thường thấy.
Nỗ lực này diễn ra vào thời điểm các cuộc thảo luận giữa các đảng phái xung quanh quy định về họ tên vẫn chưa tới hồi kết. Chính quyền Thủ tướng Takaichi Sanae đang xem xét dự luật cho phép người đã kết hôn chỉ sử dụng họ cũ trong các văn bản chính thức, đồng thời vẫn duy trì yêu cầu vợ chồng phải cùng họ sau khi kết hôn. Tuy nhiên, thể chế hóa việc sử dụng tùy chọn họ riêng biệt vẫn chưa rõ ràng.
Tối 27/3, sáng kiến ”Chiến dịch Hôn nhân cùng họ” của Hiệp hội Asuniwa đã tổ chức một sự kiện mai mối, với sự tham gia của 10 người đàn ông và phụ nữ tại một quán bar ở quận Shinjuku, Tokyo. Buổi tiệc chỉ dành cho những người có họ Suzuki. Sự kiện diễn ra sôi nổi, những người tham gia chia sẻ những trải nghiệm liên quan đến việc cùng mang họ.
Một phụ nữ khoảng 30 tuổi cho biết cô tham gia sự kiện với hy vọng gặp được người bạn đời phù hợp, nhất là nếu kết hôn với người cùng họ thì cô sẽ không cần phải đổi họ. Một nữ y tá chạc tuổi chia sẻ cô không có ưu tiên đặc biệt nào về họ và thường cho rằng mình sẽ đổi họ sau khi kết hôn. Trong khi đó, một người đàn ông khoảng 30 tuổi bày tỏ lập trường kiên quyết, nói rằng không muốn đổi họ của mình trong bất kỳ hoàn cảnh nào và việc gặp gỡ người cùng họ đã đơn giản hóa một vấn đề trong hôn nhân.
Các sự kiện tương tự đã được tổ chức vào tháng 3 và tháng 4 dành cho những người có họ Sato, Ito và Tanaka.
Bà Ida Naho, Giám đốc đại diện Asuniwa cho biết, việc cho phép sử dụng họ thời con gái sẽ đồng nghĩa với việc Chính phủ thừa nhận những vấn đề trong cách tiếp cận hiện tại, đó là cho phép họ cũ xuất hiện cùng với họ mới trên các giấy tờ tùy thân chính thức như bằng lái xe và hộ chiếu; cũng như Chính phủ thừa nhận sự bất tiện của hệ thống hiện tại. Chiến dịch kết hôn giữa những cặp đôi cùng họ xuất phát từ lối suy nghĩ ngược. Nếu các cặp đôi vốn có cùng họ thì sẽ không cần phải thay đổi họ sau kết hôn. Tuy nhiên, cách tiếp cận này áp dụng vẫn còn hạn chế.
Một cuộc khảo sát do Asuniwa thực hiện vào năm 2025 ước tính khoảng 587.000 người đang sống chung không đăng ký kết hôn sẽ muốn kết hôn hợp pháp nếu pháp luật cho phép sử dụng họ riêng biệt. Hiện Chính phủ chưa đưa ra chính sách hay cột mốc thời gian rõ ràng cho việc tùy chọn tách họ, nhưng bà Ida cho rằng điều quan trọng là phải tiếp tục vận động cho sự thay đổi này. Hiệp hội Asuniwa sẽ tiếp tục nỗ lực thu hút thêm nhiều người tham gia “Chiến dịch Hôn nhân cùng họ” để nâng cao nhận thức chung của cộng đồng theo cách tươi sáng và tích cực.
